Қан қысымы жоғарылағанда не істеу керек?
ДДҰ (ВОЗ) деректеріне сәйкес, соңғы 30 жылда артериялық гипертензиямен ауыратын адамдардың саны шамамен екі есе өсті (қазір олардың саны 1,28 миллиард адамға жетеді).
Қазақстандағы жағдай да көңіл көншітпейді: республика ауру деңгейі ең жоғары ТОП-10 елдің қатарына кіреді (19 млн халықтың 1,5 млн-нан астамы артериялық гипертония бойынша диспансерлік есепте тұр).
Бұл ретте жүрек-қантамыр жүйесінің әртүрлі патологияларынан болатын өлім саны қайтыс болғандардың жалпы санының шамамен 22%-ын құрайды, олардың 10%-дан астамы — гипертония ауруынан.
Әрі бұл көрсеткіштер үздіксіз өсіп келеді. Әрі қарай гипертонияның хабаршыларын қалай тануға болатынын, мұндай жағдайдың қауіпі неде екенін және жоғары қан қысымынан біржола арылуға бола ма екенін баяндаймыз.
Биотехнологтан тегін кеңес алыңыз
Сауалнамадан өтіңіз
Бірнеше сұраққа жауап беруіңіз қажет. Бұл маманға сіз үшін жеке қабылдау жоспарын дайындауға көмектеседі және алдын алу немесе жалпы қолдау шараларыңызды толықтыратын сәйкес қоспаларды таңдауға мүмкіндік береді.
немесе алдын алу.
Кеңес алу
Телефон нөміріңізді қалдырыңыз. Мамандар сізбен жақын арада байланысып, сізге ыңғайлы тілде кеңес береді, ал сізге сәйкес қоспалар кешенін бірге таңдай аласыз.
Биотехнологтан тегін кеңес алыңыз
Сауалнамадан өтіңіз
Бірнеше сұраққа жауап беруіңіз қажет. Бұл маманға сіз үшін жеке қабылдау жоспарын дайындауға көмектеседі және алдын алу немесе жалпы қолдау шараларыңызды толықтыратын сәйкес қоспаларды таңдауға мүмкіндік береді.
немесе алдын алу.
Кеңес алу
Телефон нөміріңізді қалдырыңыз. Мамандар сізбен жақын арада байланысып, сізге ыңғайлы тілде кеңес береді, ал сізге сәйкес қоспалар кешенін бірге таңдай аласыз.
Артериялық қан қысымы туралы
Артериялық қан қысымы — қанның қантамырларының қабырғаларына түсіретін қысымы. Бұл көрсеткіш жүректің жұмыс фазасына, яғни жүрек бұлшықетінің қаншалықты қарқынды әрі қандай жылдамдықпен жиырылатынына және бір минутта қанша қан айдайтынына байланысты өзгереді. Қан қысымы деңгейіне түрлі факторлар әсер етеді:
- Тамырлардың серпімділігіЖасына қарай тамырлар икемділігін жоғалтып, жүктемелерге төзімсіздеу болады, бұл әсіресе егде жастағы адамдар үшін өзекті.
- Қанның тұтқырлығыҚан неғұрлым қою болса, оған тамырлар бойымен қозғалу соғұрлым қиын, бұл қан қысымының жоғарылауына әкеледі.
- Тамырлардың стресс пен гормондық өзгерістерге реакциясы. Эмоционалдық күйзеліс немесе гормондық ауытқулар салдарынан тамырлардың тарылуы немесе кеңеюі де қан қысымына әсер етеді.
- Атеросклероз. Тамыр қабырғаларында атеросклероздық түйіндердің (бляшкалардың) пайда болуы олардың ішінара немесе толық бітелуіне әкеліп, қалыпты қан ағымын бұзуы мүмкін.
«Қалыпты» артериялық қан қысымын анықтау әрбір адам үшін дара болып табылады, өйткені ол көптеген факторға байланысты. 120/80 көрсеткіші барлық жас топтары үшін әмбебап норма емес екені дәлелденген. Артериялық қан қысымы деңгейін бағалағанда ағзаның жеке ерекшеліктерін ескерген маңызды.
Қан қысымының жоғарылау белгілері
Жоғары қан қысымын анықтаудағы басты мәселе — біз көбіне проблеманың байыптылығын түсінбейміз. Анда-санда болатын бас ауруын ауа райының өзгеруіне, ұйқының жетіспеуіне, шаршауға немесе жүйке шаршауына сілтейміз. Уақыт өте келе ағза бейімделеді, ал біз қауіп сигналдарын байқауды қоямыз (өйткені серпімді қантамырлар қарқынды жүктемелерге тез бейімделеді). Егер сізде мына белгілердің кем дегенде біреуі немесе екеуі анда-санда пайда болса, мүмкіндігінше тезірек маманға жүгінген жөн:
- негізінен көз бен шүйде тұсында сезілетін бас ауруы;
- жалпы әлсіздік, ол қан қысымы жоғары болғанда жүрек айнуымен қатар жүруі мүмкін;
- құлақтың шуылдауы, тыныштықта да естілетін сыңғыр;
- жүрек соғысы мен тамыр соғысының жиілеуі, жүрек тұсындағы ауырсыну немесе шаншу сезімі;
- беттің қызаруы, ыстық сезіну;
- аяқ-қолдың ұюы, қол мен аяқтың суынуы;
- көру бұзылысы — көз алдының бұлдырауы, көз алдында «шыбындардың» ұшуы.
Мұндай белгілерді елемеу өте қауіпті. Дер кезінде емделмесе, ауру тез үдеп, инфаркт немесе инсультке дейінгі ауыр асқынулардың қаупін арттырады. Жоғары қан қысымы кезінде қалай әрекет ету керектігін және одан біржола арылуға бола ма екенін мақаланың жалғасында баяндаймыз.
Гипертониядан дәрі-дәрмексіз арылуға бола ма?
Жоғары қан қысымы — тамырлардың нашар күйінің, шамадан тыс жүйке жүктемесінің, холестериннің жоғары деңгейінің, жүрек-қантамыр жүйесі жұмысының жалпы бұзылуының салдары. Ешнәрсе жасамаса, дерт тез арада созылмалы кезеңге өтіп, онымен күресу оңай болмайды.
Салауатты өмір салты көңіл-күйді жақсартуда және артериялық қан қысымын қалыпқа келтіруде шешуші рөл атқарады. Дұрыс күн тәртібін сақтау, теңгерімді тамақтану, тұрақты дене белсенділігі және зиянды әдеттерден бас тарту гипертониямен күресуге айтарлықтай көмектеседі, көбіне дәрі қабылдаудың қажеті болмай-ақ оң нәтижеге қол жеткізуге мүмкіндік береді.
Тамақтану арқылы қан қысымын қалай төмендетуге болады?
Көңіл-күйді жақсарту мен өмір сапасын арттыру жолындағы алғашқы қадам — дұрыс тамақтану. Бұл — қан қысымын төмендетудің және қауіпті салдардан аулақ болудың ең қолжетімді тәсілі. Көбіне гипертонияның дамуын дәл тамақтану тәртібінің бұзылуы туғызады. Қуырылған және майлы тағам көп болатын дұрыс емес әрі тұрақсыз тамақтану артық салмақтың пайда болуына және қан қысымының үнемі жоғарылауына әкеледі.
Сондықтан «қан қысымы жоғарыламау үшін не істеу керек» деген сұраққа жауап бере отырып, мына шараларды ұсынуға болады:
- Тамақтану режимін реттеу — кешкі кеш тамақтанудан бас тарту, рациондағы ақуыз, май және көмірсу мөлшерін бақылау. Диетаның басты мақсаты — салмақты төмендету. Артық килограммнан жұмсақ әрі бірте-бірте арылуға бөлшектеп тамақтануға көшу (күніне 5 ретке дейін, қысқа уақыт аралығымен және аз үлеспен ішу) көмектеседі.
- Рациондағы тұзды тұтынуды азайту — артериялық қан қысымын бақылаудың маңызды қадамы. Натрийдің артық мөлшері ағзада сұйықтықтың іркілуіне әкеліп, ісіктердің пайда болуына және қан қысымының жоғарылауына ықпал етеді.
- Қан қысымы жоғары болғанда майлы, қуырылған және ащы тағамнан аулақ болған жөн. Холестериннің көп мөлшері жүрек, ми және бүйрек тамырларында атеросклероздық түйіндердің пайда болуына әкеліп, тамырлардың саңылауын тарылтады әрі қан ағымын нашарлатып, қан қысымының секіруін туғызады.
- Кофе мен қою шайды тұтынуды да азайту қажет, өйткені бұл сусындар жүрек-қантамыр жүйесіне түсетін жүктемені арттырады.
Кейбір тағамдар гипертониялық ұстама кезінде жағдайды жеңілдете алады. Мысалы, дәрігер келгенше лимон қосылған су немесе мүкжидек сусынын ішу ұсынылады. Қышқыл сусындар қан қысымын 10%-дан астамға төмендете алады.
Тағамдық қоспалар пайдалы заттардың жақсы көзі бола алады. Бұл — гипотензивті (қысымды төмендететін) әсері бар табиғи өсімдік және шөп сығындылары. Олардың көбі жоғары қан қысымымен күресте дәрі-дәрмектен тиімдірек болып шығады. Мысалы, қара зире майы ғасырлар бойы тамырлардың серпімділігін жақсарту, түйілудің алдын алу және холестеринді төмендету үшін қолданылып келген.
Дене белсенділігінің болмауы — артық салмақ пен гипертонияның себептерінің бірі. Гиподинамия ісіктердің пайда болуына, бұлшықеттердің әлсіреуіне, жүрек пен тамырлар жұмысының нашарлауына, ентігудің пайда болуына ықпал етеді. Қан қысымын төмендету үшін күн сайын дене жаттығуларымен айналысу маңызды. Таңғы жаттығу, жұмыстағы қысқа сергіту жаттығулары, таза ауада серуендеу және спортпен айналысу (жаяу жүру, жүзу, велосипед) жалпы жағдайды жақсартуға, ұйқыны қалыпқа келтіруге, стресс деңгейін төмендетуге және көңіл-күйді көтеруге көмектеседі.
Зиянды әдеттерден бас тарту да қан қысымын қалыпқа келтіруге едәуір әсер етеді. Темекі шегу гипертониялық криз қаупін арттырады, одан ағзаға стресс болмас үшін бірте-бірте бас тарту қажет. Алкоголь, әсіресе көп мөлшерде, тамырларға теріс әсер етеді, қан қысымын жоғарылатады және ісік тудырады. Күшті спиртті ішімдіктерден толық бас тарту артериялық қан қысымын тұрақтандыруға және ағзаның жалпы жағдайын жақсартуға көмектеседі.
Стресс кезіндегі жоғары қан қысымы
Стресс жағдайында адам ағзасы өзінің қолындағы барлық ресурсты жұмылдырады. Қанда гормондардың өте жоғары мөлшері шапшаң түзіледі, тамыр тонусы артады, жүректің қан айдауы жоғарылайды — қан айналымы жүйесі жүктемені көтере алмай, қан қысымы көтеріледі. Жиі стресс созылмалы гипертонияның дамуын туғызады, сондықтан стресстік жағдайларға тап болмауға тырысқан жөн.
Бірнеше қарапайым тәсіл психологиялық жүктемені азайтуға көмектеседі:
- күніңізді жоспарлаңыз және жоспарлағаныңызды орындауға тырысыңыз — бұл жағымсыз тосын жағдайлардан құтқарады;
- күн ішінде шамадан тыс шаршамау үшін бір қызмет түрінен екіншісіне ауысып отырыңыз (ойлау/дене);
- тыныс алу жаттығуларын жасауды үйреніп, оған күннің ең шиеленісті сәттерінің алдында бірнеше минут бөліңіз.
Ағзаның демалысқа мұқтаж екенін ұмытпаңыз және күн тәртібіңізге шағын үзілістер енгізіңіз.
Жоғары қан қысымынан біржола арылуға бола ма?
Артериялық гипертония — созылмалы ауру, одан толық жазылу іс жүзінде мүмкін емес. Дегенмен, онымен күресуге болады әрі қажет, әрі тек дәрі-дәрмекпен ғана емес. Оң нәтижеге қарапайымдау әрі қолжетімдірек тәсілмен қол жеткізуге болады. Өмір салтыңызды өзгерту арқылы денсаулығыңызды айтарлықтай жақсартып, жоғары қан қысымын ұзақ уақытқа ұмыта аласыз.
БАЙЛАНЫСТАР BIOHAYAT
Мекен-жайы: Алматы қаласы, Әшімова көш., 187Б
Телефон: +7 (747) 356 5050
Email: biohayatkz@gmail.com
Жұмыс уақыты: c 9:00 до 20:00
Құрметті достар, BIOHAYAT компаниясы қонақтарды әрдайым қуана қарсы алады,
сіздерді кеңсемізде күтеміз.
